জীৱনৰ বাজী লগাই সাপ উদ্ধাৰত ব্যস্ত শিৱসাগৰৰ ‘সৰ্পবন্ধু’ বলবিন্দৰ সিং—দুই দশকত উদ্ধাৰ ৫ৰ পৰা ৬ হাজাৰ সাপ : বিনা পাৰিশ্ৰমিকত প্ৰকৃতি সুৰক্ষাৰ বাবে দুই দশকৰো অধিক সময় ধৰি নিৰৱচ্ছিন্ন সেৱা—পেছাত ইলেক্ট্ৰনিক মিস্ত্ৰী ৪০ বছৰীয়া বলবিন্দৰ : ২৪ ঘণ্টাত শিৱসাগৰৰ বিভিন্ন বাসগৃহৰ পৰা উদ্ধাৰ পাঁচটা বিষাক্ত-অবিষাক্ত সাপ—বন বিভাগৰ উপস্থিতিত পানী দিহিং পক্ষী অভয়াৰণ্যত মুকলি : ‘সাপ দেখিলে নিৰাপদ দূৰত্বৰ পৰা ফটো ৰাখক, সৰ্পদংশনৰ ক্ষেত্ৰত সাপ চিনাক্তকৰণত সহায় হ’ব পাৰে’—বলবিন্দৰ সিং

শিৱসাগৰ, ৩০ ছেপ্টেম্বৰ : সাপৰ নাম শুনিলেই অধিকাংশ মানুহ আতংকিত হৈ পৰাৰ সময়তে নিজৰ জীৱনৰ বিপদকো আওকাণ কৰি বিষাক্ত আৰু অবিষাক্ত সাপ উদ্ধাৰ কৰি প্ৰকৃতি সুৰক্ষাৰ এক ব্যতিক্ৰমী দৃষ্টান্ত দাঙি ধৰিছে শিৱসাগৰৰ ৪০ বছৰীয়া ‘সৰ্পবন্ধু’ বলবিন্দৰ সিঙে। প্ৰায় দুই দশকৰো অধিক সময় ধৰি কোনো পাৰিশ্ৰমিক নোলোৱাকৈ মানুহৰ বাসগৃহ তথা জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰা সাপ উদ্ধাৰ কৰি নিৰাপদ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত মুকলি কৰি আহিছে তেওঁ।

পেছাগতভাৱে এগৰাকী ইলেক্ট্ৰনিক মিস্ত্ৰী বলবিন্দৰ সিং প্ৰচাৰৰ পৰা আঁতৰি থাকিয়েই এই কাম অব্যাহত ৰাখিছে। তেওঁৰ মতে, সুদীৰ্ঘ এই সময়ছোৱাত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ প্ৰায় পাঁচৰ পৰা ছয় হাজাৰ বিষাক্ত আৰু অবিষাক্ত সাপ তেওঁ সুৰক্ষিতভাৱে উদ্ধাৰ কৰিছে। সাপ উদ্ধাৰক তেওঁ কোনো উপাৰ্জনৰ মাধ্যম হিচাপে নলয়; বৰঞ্চ প্ৰকৃতি আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ প্ৰতি থকা ভালপোৱাৰ বাবেই বিনা পাৰিশ্ৰমিকত এই সেৱা আগবঢ়াই আহিছে।

২৪ ঘণ্টাত পাঁচটা সাপ উদ্ধাৰ

শেহতীয়াকৈ মাত্ৰ ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে শিৱসাগৰৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বাসগৃহৰ পৰা পাঁচটা সাপ সুৰক্ষিতভাৱে উদ্ধাৰ কৰে বলবিন্দৰ সিঙে। উদ্ধাৰ কৰা সাপকেইটাৰ ভিতৰত তিনিটা বিষাক্ত আৰু দুটা অবিষাক্ত সাপ আছিল বুলি তেওঁ জানিবলৈ দিয়ে।

সাপকেইটা উদ্ধাৰ কৰাৰ পাছত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ আশে-পাশে এৰি দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে দিচাংমুখৰ সমীপৰ পানী দিহিং পক্ষী অভয়াৰণ্যলৈ লৈ যোৱা হয়। শিৱসাগৰ বন বিভাগৰ এটা দলৰ উপস্থিতিত বন আৰু বন্যপ্ৰাণী সম্পৰ্কীয় প্ৰযোজ্য নীতি-নিয়ম অনুসৰণ কৰি সাপকেইটা প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত মুকলি কৰি দিয়া হয়।

তিনিটা বিষাক্ত আৰু দুটা অবিষাক্ত সাপ

বলবিন্দৰ সিঙে দিয়া তথ্য অনুসৰি, উদ্ধাৰ কৰা তিনিটা বিষাক্ত সাপৰ ভিতৰত এটা স্থানীয়ভাৱে ‘মেকুৰী চকুৱা’ নামেৰে পৰিচিত সাপ আছিল, যাক তেওঁ ইংৰাজীত ‘Thai Cave Snake’ বুলি উল্লেখ কৰে। আন দুটা আছিল অতি বিষাক্ত ‘চকৰী ফেঁটী’, যাক তেওঁ ইংৰাজীত ‘Monocled Cobra’ বুলি উল্লেখ কৰে।

ইয়াৰ উপৰি উদ্ধাৰ কৰা দুটা অবিষাক্ত সাপৰ এটা আছিল ‘ধুন্দুলী গোম’, যাক তেওঁ ‘Copper-headed Trinket Snake’ বুলি উল্লেখ কৰে। আনটো আছিল ‘মছুৰা গোম’, যাক তেওঁ ইংৰাজীত ‘Indian Red Snake’ বুলি উল্লেখ কৰে।

এই পাঁচোটা সাপ বিগত ২৪ ঘণ্টাত শিৱসাগৰৰ বিভিন্ন বাসগৃহৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বন বিভাগৰ দলৰ উপস্থিতিত পানী দিহিং পক্ষী অভয়াৰণ্যত মুকলি কৰি দিয়া হয়।

‘সাপ উদ্ধাৰ কৰি য’তে-ত’তে এৰি নিদিওঁ’

সাপ উদ্ধাৰৰ পাছত সেই সাপবোৰ ক’ত এৰি দিয়া হয়, সেই সন্দৰ্ভত সমাজৰ একাংশৰ মাজত থকা ধাৰণাৰ বিষয়েও বলবিন্দৰ সিঙে স্পষ্ট মন্তব্য কৰে। তেওঁ কয় যে বহু লোকে উদ্ধাৰ কৰা সাপবোৰ য’তে-ত’তে এৰি দিয়া হয় বুলি ভাবে, কিন্তু বাস্তৱত তেওঁ তেনে নকৰে।

তেওঁৰ ভাষ্য অনুসৰি, মানুহৰ বসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ পৰা সাপ উদ্ধাৰ কৰাৰ পাছত নিজৰ মূল্যৱান সময় দিয়াৰ লগতে নিজৰ পকেটৰ ধন খৰচ কৰি জনবসতিৰ পৰা বহু দূৰৈৰ উপযুক্ত বনাঞ্চল অথবা প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশলৈ লৈ গৈ সাপবোৰ মুকলি কৰে।

ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে উদ্ধাৰ কৰা সাপটোৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ লগতে পুনৰ মানুহৰ বসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি যাতে মানুহ আৰু সাপ দুয়োটাৰে বাবে বিপদৰ সৃষ্টি নহয়, তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা।

দুই দশকৰো অধিক সময় ধৰি বিনা পাৰিশ্ৰমিকত সেৱা

প্ৰায় দুই দশকৰো অধিক সময় ধৰি চলি থকা বলবিন্দৰ সিঙৰ এই যাত্ৰাৰ অন্যতম বিশেষ দিশ হৈছে—তেওঁ এই কামৰ বাবে কোনো পাৰিশ্ৰমিক গ্ৰহণ নকৰে। নিজৰ পেছাগত ব্যস্ততাৰ মাজতো কোনো বাসগৃহ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত সাপ ওলোৱাৰ খবৰ পালে তেওঁ উদ্ধাৰৰ বাবে আগবাঢ়ি যায়।

বিষাক্ত সাপ উদ্ধাৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিটো অভিযানতে জীৱনৰ প্ৰতি বিপদৰ আশংকা থাকে। তাৰ পাছতো প্ৰকৃতি আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ প্ৰতি থকা ভালপোৱাৰ বাবেই এই কাম কৰি আহিছে বুলি বলবিন্দৰে জানিবলৈ দিয়ে।

তেওঁৰ মতে, বৰ্তমানলৈ প্ৰায় পাঁচৰ পৰা ছয় হাজাৰ বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ বিষাক্ত আৰু অবিষাক্ত সাপ উদ্ধাৰ কৰিছে। সাপ উদ্ধাৰৰ পাছত নিৰাপদ স্থানত মুকলি কৰাৰ বাবে যাতায়াতকে ধৰি প্ৰয়োজনীয় ব্যয়ো তেওঁ নিজেই বহন কৰি আহিছে।

কেনেকৈ ‘সৰ্পবন্ধু’ হ’ল বলবিন্দৰ সিং

শিৱসাগৰত এতিয়া বলবিন্দৰ সিং ‘সৰ্পবন্ধু’ নামেৰে বিশেষভাৱে পৰিচিত। এই বিশেষ পৰিচয় কেনেকৈ লাভ কৰিলে সেই সন্দৰ্ভতো তেওঁ জানিবলৈ দিয়ে।

বলবিন্দৰ সিঙৰ মতে, তেজপুৰৰ সৰ্পবন্ধু সৌৰভ বৰকটকীৰ দলটোৱে তেওঁক ‘সৰ্পবন্ধু’ উপাধি প্ৰদান কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত সাপ উদ্ধাৰ আৰু প্ৰকৃতি সুৰক্ষাৰ কামৰ সৈতে জড়িত হৈ ‘সৰ্পবন্ধু বলবিন্দৰ সিং’ নামেৰে তেওঁ পৰিচিত হৈ পৰে।

‘সাপ দেখিলে নিৰাপদ দূৰত্বৰ পৰা ফটো ৰাখক’

সাপৰ সৈতে মুখামুখি হ’লে সাধাৰণ ৰাইজে কি কৰা উচিত, সেই সন্দৰ্ভতো বলবিন্দৰ সিঙে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়। তেওঁ কয় যে সাপ দেখাৰ লগে লগে পৰিস্থিতি নিৰাপদ হ’লে যথেষ্ট দূৰত্বৰ পৰা সাপটোৰ এখন ফটো তুলি ৰাখিব পাৰি।

তেওঁৰ মতে, বিশেষকৈ কোনো ব্যক্তিক সাপে দংশন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সাপটোৰ ছবি থাকিলে বিশেষজ্ঞৰ বাবে সাপটোৰ প্ৰজাতি চিনাক্ত কৰাত সহায়ক হ’ব পাৰে। সাপটোৰ সঠিক পৰিচয় নিশ্চিত কৰিব পৰা গেলে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো চিকিৎসকসকলৰ বাবে সেই তথ্য সহায়ক হ’ব পাৰে বুলি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে।

অৱশ্যে সাপৰ ছবি লোৱাৰ নামত সাপৰ কাষ চাপি যোৱা, সাপটো ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰা অথবা মাৰিবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত নহয়। সৰ্পদংশনৰ ক্ষেত্ৰত সাপটো ধৰিবলৈ বা বিচাৰি সময় নষ্ট কৰাৰ পৰিৱৰ্তে আক্ৰান্ত ব্যক্তিক যিমান পাৰি সোনকালে উপযুক্ত চিকিৎসা সুবিধা থকা চিকিৎসালয়লৈ নিয়াটোৱেই অগ্ৰাধিকাৰ হোৱা উচিত।

সাপ মাৰি পেলোৱাৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধাৰকাৰীক খবৰ দিয়াৰ আহ্বান

বলবিন্দৰ সিঙৰ মতে, সাপৰ প্ৰতি থকা অত্যধিক ভয় আৰু ভুল ধাৰণাৰ বাবে বহু সময়ত সাপ দেখা মাত্ৰেই মানুহে মাৰি পেলাবলৈ চেষ্টা কৰে। এনে কাৰ্যই সাপটোৰ লগতে মানুহৰ বাবেও বিপদ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।

সেয়ে বাসগৃহ অথবা ইয়াৰ আশে-পাশে সাপ দেখা পালে সাপটোৰ পৰা নিৰাপদ দূৰত্ব বজাই ৰাখি নিজে ধৰিবলৈ চেষ্টা নকৰি অভিজ্ঞ সাপ উদ্ধাৰকাৰী অথবা সংশ্লিষ্ট বিভাগক খবৰ দিয়াৰ ওপৰত তেওঁ গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

মানুহ আৰু সাপ—দুয়োৰে সুৰক্ষাই মূল লক্ষ্য

সাপ উদ্ধাৰৰ মূল উদ্দেশ্য কেৱল এটা সাপৰ জীৱন ৰক্ষা কৰাই নহয়, মানুহ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ মাজত সংঘাত হ্ৰাস কৰাও ইয়াৰ অন্যতম লক্ষ্য। জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত সাপ সোমালে স্বাভাৱিকতে মানুহৰ মাজত আতংকৰ সৃষ্টি হয়। আনহাতে ভয়তে সাপটো মাৰিবলৈ গ’লে সৰ্পদংশনৰ আশংকাও বৃদ্ধি পাব পাৰে।

এনে পৰিস্থিতিত অভিজ্ঞতাৰে সাপটো উদ্ধাৰ কৰি উপযুক্ত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশলৈ স্থানান্তৰ কৰিলে মানুহ আৰু সাপ দুয়োৰে সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাত সহায় হয়। বলবিন্দৰ সিঙে বিগত দুই দশকৰো অধিক সময় ধৰি এই নীতিৰেই কাম কৰি আহিছে।

‘চৰকাৰ বা বন বিভাগৰ পৰা আজিলৈ কোনো সাহায্য পোৱা নাই’

দীৰ্ঘদিন ধৰি বিনা পাৰিশ্ৰমিকত সাপ উদ্ধাৰ আৰু প্ৰকৃতি সুৰক্ষাৰ কাম কৰি অহাৰ মাজতে বলবিন্দৰ সিঙে এক আক্ষেপো প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ কয় যে, এই দীঘলীয়া সময়ছোৱাত চৰকাৰ অথবা বন বিভাগৰ পৰা তেওঁ আজিলৈকে কোনো ধৰণৰ সাহায্য লাভ কৰা নাই।

তেওঁৰ মতে, সাপ উদ্ধাৰৰ বাবে ঘটনাস্থলীলৈ যোৱা, উদ্ধাৰৰ পাছত সাপটোক সুৰক্ষিতভাৱে বহন কৰা আৰু জনবসতিৰ পৰা বহু দূৰৈৰ উপযুক্ত বনাঞ্চললৈ লৈ গৈ মুকলি কৰা—সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত সময়ৰ লগতে নিজৰ ধনো ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়। তথাপি প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি থকা ভালপোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সেৱা অব্যাহত ৰাখিছে।

পানী দিহিং পক্ষী অভয়াৰণ্যত পাঁচটা সাপৰ পুনৰ মুক্ত জীৱন

শেহতীয়াকৈ ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰত উদ্ধাৰ কৰা পাঁচটা সাপক দিচাংমুখৰ সমীপৰ পানী দিহিং পক্ষী অভয়াৰণ্যত মুকলি কৰি দিয়াৰ ঘটনাই বলবিন্দৰ সিঙৰ এই দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰকৃতি সুৰক্ষা অভিযানৰ আন এক অধ্যায় সংযোজন কৰিলে।

শিৱসাগৰ বন বিভাগৰ এটা দলৰ উপস্থিতিত নিয়ম অনুসৰি সাপকেইটা মুকলি কৰি দিয়া হয়। মানুহৰ বাসগৃহৰ পৰা সুৰক্ষিতভাৱে উদ্ধাৰ কৰা সাপক পুনৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশলৈ ঘূৰাই পঠিওৱাৰ এই প্ৰচেষ্টাৰ মাজেৰে বলবিন্দৰ সিঙে মানুহ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ সহাৱস্থানৰ বাৰ্তা আগবঢ়াইছে।

প্ৰায় দুই দশকৰো অধিক সময় ধৰি কোনো পাৰিশ্ৰমিক নোলোৱাকৈ আৰু নিজৰ সময় তথা ধন ব্যয় কৰি পাঁচৰ পৰা ছয় হাজাৰ বিষাক্ত-অবিষাক্ত সাপ উদ্ধাৰ কৰা বুলি জনোৱা ৪০ বছৰীয়া ‘সৰ্পবন্ধু’ বলবিন্দৰ সিঙৰ এই যাত্ৰা প্ৰকৃতি আৰু বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ নিৰ্ভেজাল ভালপোৱাৰ এক উল্লেখযোগ্য দৃষ্টান্ত হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।